Małyńgasng abog_K3&# TOnisonsone kaninte_game.s0;T0
| ||
 Kościół w Małyniu | ||
| Państwo |  Polska
| |
| Województwo | łódzkie | |
| Powiat | poddębicki | |
| Gmina | Zadzim | |
| Sołectwo | Małyń | |
| Liczba ludności (2011) | 144[1] | |
| Strefa numeracyjna | 43 | |
| Kod pocztowy | 99-232 | |
| Tablice rejestracyjne | EPD | |
| SIMC | 0720527 | |
Położenie na mapie gminy Zadzim   Małyń | ||
Położenie na mapie Polski  Małyń | ||
Położenie na mapie województwa łódzkiego  Małyń | ||
Położenie na mapie powiatu poddębickiego  Małyń | ||
 51°47′12″N 19°01′37″E/51,786667 19,026944
| ||
Małyń – wieś (dawniej miasto) w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie poddębickim, w gminie Zadzim. Położona nad Nerem.
W skład sołectwa Małyń wchodzi także osada Józefów[2].
Małyń uzyskał lokację miejską w 1549 roku, zdegradowany po 1654 roku[3].
Spis treści
- 1 Historia
- 2 Zabytki
- 3 Przypisy
- 4 Bibliografia
- 5 Linki zewnętrzne
Historia[edytuj | edytuj kod]
Pierwsza pisemna wzmianka o wsi pochodzi z 1392 r. i dotyczy osoby Nicolausa de Malin. Dzieje osadnictwa na tym terenie są jednak o wiele wcześniejsze. Wykryto tu cmentarzysko z okresu wpływów rzymskich (I-II w. n.e.) Stwierdzono też istnienie gródka rycerskiego, datowanego na XIII-XIV w., należącego do Poraitów, którzy przyjęli nazwisko Małyńskich. Małyń w 1549 r. otrzymał przywilej lokacyjny i został miastem. Była to jednak lokacja nieudana - ostatnia wzmianka o miejskiej godności Małynia pochodzi z 1654 r. Pod koniec XVIII w. wieś należała do Michała Boxy z Siemkowic Radoszewskiego, który „rezydował we dworze nad stawem z drzewa rżniętego”, następnie Małyń przeszedł w ręce Stefana Wituskiego herbu Gozdawa. Ostatnimi właścicielami wsi byli Świętochowscy.
W dniu 4 grudnia 1863 r. pomiędzy Małyniem a Kłoniszewem miała miejsce potyczka oddziałów Birtusa i Żuawa (62 jeźdźców) z rosyjskim oddziałem mjr. Dmitrowa. Zginęło pięciu powstańców, a siedmiu, w tym rannego Jana Birtusa, pojmano do niewoli. Parafia istniała tu przed 1398 r.
Miejscowa szkoła, ufundowana przez właściciela pobliskiego Jeżewa, nosi imię jego córki Krystyny Wituskiej (1920-1944). Ta bohaterska dziewczyna, członkini Armii Krajowej w Warszawie, została skazana przez Niemców na karę śmierci i ścięta toporem w więzieniu Halle/Saale. W opracowaniu Wandy Kiedrzyńskiej wydano jej listy i grypsy więzienne pisane do rodziców i przyjaciół w książce pt. „Na granicy życia i śmierci” (Warszawa 1970). Tuż przed ścięciem, w pożegnalnym liście do rodziców pisała: „Mój ostatni obowiązek względem Polski i Was - to umrzeć dzielnie”.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa sieradzkiego.
Zabytki[edytuj | edytuj kod]
Obecny, neogotycki kościół św. Andrzeja Apostoła wzniesiono w latach 1905-1912 na miejscu poprzedniego, drewnianego z 1752 r. zbudowanego staraniem Stanisława Gajewskiego h. Ostoja. W kościele tym są dwie chrzcielnice: gotycka, kamienna z 2 połowy XV w. lub początku XVI w. i druga - drewniana, renesansowa z 1555 r. Na cmentarzu przykościelnym znajduje się kaplica Wituskich z tablicą epitafijną poświęconą Krystynie Wituskiej.
Istnieje tu też młyn wodny z 1911 r. (w latach 1950-1991 użytkowany przez Gminną Spółdzielnię), który wrócił do prawowitego właściciela.
Na planie dawnego, zniszczonego dworu, odbudowano nowy.
Małyń nie zachował cech miejskiego rozplanowania i zbliżony jest do typu niewielkiej wsi-ulicówki.
Według rejestru zabytków NID[4] na listę zabytków wpisane są obiekty:
- kościół parafialny pw. św. Andrzeja, 1905, nr rej.: 323/A z 24.09.1986
- dwór, 2 poł. XIX w., nr rej.: 378 z 29.12.1989
Przypisy[edytuj | edytuj kod]
- ↑ Portal polskawliczbach.pl
- ↑ Sołectwa na stronie gminy
- ↑ Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 50-51.
- ↑ NID: Rejestr zabytków nieruchomych, województwo łódzkie. [dostęp 18 września 2008].
Bibliografia[edytuj | edytuj kod]
- Duszka M., Małyń, gniazdo Małynskich, [w:] "Echo" nr 41/1996,
- Ruszkowski A., "Sieradz i okolice", Sieradz 2000
Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]
- Małyń w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. VI: Malczyce – Netreba. Warszawa 1885.
- Małyń w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. XV, cz. 2: Januszpol – Wola Justowska. Warszawa 1902.
| ||||||||||||||||||
